kuzey egeye
Tüm yazılara dön
22 Kasım 2026· 5 dk okuma· Kuzey Ege Editörü

Bozcaada’ya Adını Veren Kralın Efsanesi: Tenedos Baltası

Bozcaada’nın antik adı Tenedos, denize bırakılmış bir sandıktan sağ çıkan Tenes’ten geliyor. Bir iftira, halatı kesen bir balta, Akhilleus ve adanın sikkelerindeki çift balta.

Bozcaada’ya Adını Veren Kralın Efsanesi: Tenedos Baltası

Bozcaada’ya giden herkes adanın eski adını bir yerde duyar: Tenedos. Ada bu adı, karşı kıyıdan bir sandık içinde denize bırakılan bir prensten almış. Tenes’in hikâyesinde bir iftira, bir sandık, bir balta ve Troya Savaşı’nın en ünlü kahramanı var. Antik Yunanlar bu hikâyeden bir de deyim çıkardı: “Tenedos baltası”.

Bu yazıda efsaneyi antik kaynakların anlattığı sırayla, Pausanias’tan Plutarkhos’a kadar topladık; adanın sikkelerindeki çift baltanın neden orada durduğunu da anlattık. Kuzey Ege Efsaneleri serisinin üçüncü yazısı.

Karşı kıyıdaki kral

Bozcaada’nın 1934’te havadan çekilmiş siyah beyaz fotoğrafı

Bozcaada, havadan, 28 Haziran 1934. Fotoğraf: Walter Mittelholzer, ETH Kütüphanesi, kamu malı.

Efsane adada değil, karşısındaki kıyıda başlar. Pausanias’ın aktardığına göre Troas’ta, adanın tam karşısında Kolonai adında bir kent vardı ve bu kenti Poseidon’un oğlu sayılan Kral Kyknos yönetiyordu. Kyknos’un ilk eşi Prokleia’dan iki çocuğu oldu: Tenes adında bir oğul, Hemithea adında bir kız. Prokleia ölünce kral, Philonome ile evlendi.

Ada o günlerde başka bir adla anılıyordu: Leukophrys.

Bir iftira ve bir kavalcı

Çift kaval çalan bir müzisyeni gösteren kireçtaşı heykelcik

Çift kavallı bir müzisyen heykelciği, Kıbrıs, MÖ 6. yüzyıl. The Metropolitan Museum of Art, kamu malı.

Philonome üvey oğlu Tenes’e âşık oldu. Tenes onu geri çevirince Philonome krala gidip olanların tam tersini anlattı: kendisine yaklaşan, reddedilen Tenes’ti. İftirayı güçlendiren bir de tanık vardı. Plutarkhos’a göre Molpos, Apollodoros’a göre Eumolpos adında bir kavalcı, Philonome’nin anlattıklarını doğruladı. Kyknos karısına inandı.

Denize bırakılan sandık

Bozcaada’da kayalık bir kıyı ve berrak deniz

Bozcaada kıyısı. Fotoğraf: Haluk Cömertel, CC BY 3.0.

Kral, iki kardeşi bir sandığa kapatıp denize bıraktırdı. Sandık dalgalarla karşıdaki adaya sürüklendi ve Tenes ile Hemithea kıyıya sağ çıktı. Sandıkla denize bırakılan çocuk, Yunan mitolojisinde birkaç kez karşımıza çıkan bir motif. Bu kez hikâye Kuzey Ege’de geçiyor ve sandığın vurduğu yer bugünkü Bozcaada.

Leukophrys’ten Tenedos’a

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan çekilmiş Bozcaada fotoğrafı

Bozcaada, Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan, 24 Mart 2011. NASA, kamu malı.

Ada halkı kıyıya çıkan prensi kral yaptı. Leukophrys adı zamanla unutuldu, ada Tenes’in adıyla Tenedos diye anılmaya başladı. Tenes öldükten sonra da unutulmadı: Cicero, onu Yunanların tanrılaştırdığı insanlar arasında sayar.

Bozcaada’nın Yunanca adı bugün de Tenedos. Yazının kapağındaki gravür, Fransız elçi Choiseul-Gouffier’nin 19. yüzyılın başında yayımlanan Yunanistan gezisi kitabından: kale, kent ve limandaki yelkenliler.

Halatı kesen balta

Bir yüzünde çift balta bulunan antik Tenedos sikkesi

Tenedos sikkesi, MÖ 375–360. Berlin, Münzkabinett. Fotoğraf: ArchaiOptix, CC BY-SA 4.0.

Yıllar sonra Kyknos gerçeği öğrendi. Kaynaklara göre yalancı tanık kavalcıyı öldürttü, Philonome’yi cezalandırdı ve oğlundan af dilemek için Tenedos’a doğru yola çıktı. Pausanias olanı şöyle anlatır: Kyknos adaya ulaşıp gemisinin halatını kıyıdaki bir kayaya ya da ağaca bağladığı anda Tenes öfkeyle bir balta alıp halatı kesti. Pausanias’ın anlattığı sürümde baba ile oğul barışamaz.

Pausanias’a göre Yunanlar kesin ve geri dönüşsüz bir reddi anlatmak için o günden sonra şöyle dedi: “Onu Tenedos baltasıyla kesti.” Delfi’deki Apollon tapınağında Tenedoslu Periklytos’un adadığı baltaların da bu hikâyeye bağlandığını yine Pausanias yazıyor.

Akhilleus ve Thetis’in uyarısı

Thetis ile Akhilleus’u gösteren 18. yüzyıl baskısı

Thetis ve Akhilleus, Johann Heinrich Tischbein, 1757. Art Institute of Chicago, CC0.

Hikâyenin ikinci yarısı Troya Savaşı’na uzanır. Troya’ya giden Yunan donanması yolda Tenedos’a uğradı. Apollodoros’a göre Akhilleus’un annesi deniz tanrıçası Thetis oğlunu önceden uyarmıştı: Tenes’i öldürürse kendisi de Apollon’un elinden ölecekti. Bazı anlatılarda Tenes Apollon’un oğludur; uyarının bu kadar ağır olması bundandır.

Plutarkhos’un aktardığı sürümde Akhilleus, kız kardeşi Hemithea’yı korumaya çalışan Tenes’i öldürür; hatasını anlayınca onu gömer ve Tenes’in tapınağı sonradan o yere kurulur. Pausanias ise Tenes’in ülkesini savunurken öldüğünü söyler. Akhilleus’un Troya’da Apollon’un yönlendirdiği bir okla öldüğü düşünülünce, uyarının boşuna olmadığı anlaşılır.

Tapınakta iki yasak

Tenedoslular Tenes için bir tapınak kurdu ve bu tapınakta iki kural yüzyıllarca sürdü. Plutarkhos’un Yunan Soruları’nda anlattığına göre tapınağa kavalcı giremezdi, çünkü Tenes’e iftira atılırken yalan yere tanıklık eden bir kavalcıydı. Tapınağın içinde Akhilleus’un adını anmak da yasaktı. Diodoros da aynı iki yasaktan söz eder.

Sikkenin iki yüzü

İki başlı yüz taşıyan antik Tenedos sikkesi

Tenedos sikkesi, MÖ 360–340. Berlin, Münzkabinett. Fotoğraf: ArchaiOptix, CC BY-SA 4.0.

Tenedos’un antik sikkelerinin bir yüzünde çift balta, öbür yüzünde iki başlı bir yüz vardır: biri sakallı bir erkek, öbürü bir kadın. İki başlı yüzün kim olduğu tek bir cevaba bağlanmaz; kataloglarda çoğu zaman Zeus ve Hera diye geçer.

Baltanın anlamı antik çağda da tartışılıyordu. Bir açıklama onu Tenes’in halatı kestiği baltaya bağlar. Aristoteles’e atfedilen başka bir açıklamaya göre balta, Tenes’in koyduğu sert yasaları, zina edenlerin baltayla cezalandırılmasını hatırlatır.

Efsane bugün nerede?

Üzerinde TENEΔIΩN yazan çift baltalı Tenedos sikkesi

Tenedos sikkesi, üzerinde “Tenedosluların” anlamına gelen ΤΕΝΕΔΙΩΝ yazıyor. Paris, Fransa Ulusal Kütüphanesi, kamu malı.

Tenes’in tapınağının yeri bugün bilinmiyor. Heykeli ise çok önce adadan ayrıldı: Romalı yönetici Verres, MÖ 1. yüzyılda Tenes’in heykelini Tenedos’tan alıp götürdü. Cicero, Verres’e karşı açılan davada heykelin büyük bir ustalıkla yapıldığını ve götürülürken bütün şehrin yas tuttuğunu anlatır.

Efsaneden geriye adanın adı, Berlin’de ve Paris’te korunan sikkeler ve bir deyim kaldı. Bozcaada’dan doğuya, Anadolu kıyısına baktığınızda hikâyenin başladığı kıyıyı da görürsünüz.

Sık sorulanlar

Bozcaada’nın antik adı neden Tenedos?

Efsaneye göre ada, sandıkla denize bırakılıp kıyısına çıkan ve ada halkının kral yaptığı Tenes’in adını aldı. Önceki adı Leukophrys’ti.

“Tenedos baltası” ne demek?

Antik Yunanlar kesin ve geri dönüşsüz bir reddi anlatmak için kullanırdı. Pausanias’a göre deyim, Tenes’in af dilemeye gelen babasının gemi halatını baltayla kesmesinden doğdu.

Tenedos sikkelerindeki çift balta neyi anlatıyor?

Antik yazarlar iki açıklama verir: Tenes’in halatı kestiği balta ve onun koyduğu sert yasalar. Sikkelerin öbür yüzünde iki başlı bir yüz bulunur.

Hangi efsaneyi duymak istersiniz?

Kuzey Ege Efsaneleri, Assos’un et yiyen taşı ve Ayvalık’taki Şeytan Sofrası’ndan sonra Bozcaada’yla sürüyor. Sıradaki efsanenin hangi yerin hikâyesi olmasını istediğinizi Instagram’da @kuzeyegeye’ye yazın. Bozcaada’da kalınacak ve yenecek yerler için Bozcaada sayfamıza göz atın.

Kaynaklar: Pausanias, Yunanistan’ın Tasviri 10.14; Plutarkhos, Yunan Soruları 28; Apollodoros, Epitome 3.23-26; Diodoros, Tarih Kitaplığı 5.83; Cicero, Verres’e Karşı 2.1.49 ve Tanrıların Doğası Üzerine 3.39. Anlatılar arasındaki farklar metinde belirtildi. Görseller: Choiseul-Gouffier, Voyage pittoresque de la Grèce (kamu malı); Walter Mittelholzer, ETH Kütüphanesi (kamu malı); The Metropolitan Museum of Art (kamu malı); Haluk Cömertel (CC BY 3.0); NASA (kamu malı); Berlin Münzkabinett, ArchaiOptix (CC BY-SA 4.0); Art Institute of Chicago (CC0); Fransa Ulusal Kütüphanesi (kamu malı).

Keşfe devam

Buradan nereye?

Bölgeyi biraz daha tanı; ilgini çeken yerleri ve hikâyeleri takip et.