kuzey egeye
Tüm yazılara dön
8 Kasım 2026· 6 dk okuma· Kuzey Ege Editörü

Şeytan Sofrası: Ayvalık’taki Tepenin Adı Neden Bir Sofradan Geliyor?

Ayvalık’taki tepenin adı, kilisenin dışladığı bir kadının kurduğu sofradan geliyor. Penelope’nin efsanesi, kayadaki ayak izi, içine atılan paralar ve tepeden batan güneş.

Şeytan Sofrası: Ayvalık’taki Tepenin Adı Neden Bir Sofradan Geliyor?

Ayvalık merkezinin yaklaşık sekiz kilometre güneyinde, tepesi düz bir yükselti var. Yukarı çıkınca önce rüzgâr karşılıyor, sonra Ayvalık’ın adaları, aşağıdaki lagün ve uzakta Midilli bir anda önünüze seriliyor. Kayanın ucunda, yarım silindir biçiminde bir demir kafes duruyor. İçinde kayaya basılmış gibi uzun bir çukur, çukurun dibinde bozuk paralar, parmaklıklarda rüzgârda sallanan bez parçaları. Buraya gelenlerin çoğu gün batımını izlemeye çıkıyor; tepenin adını kimin koyduğunu bilen azdır.

Bu yazıda Şeytan Sofrası’nın adını açıklayan efsaneyi, kayadaki ayak izine bağlanan iki ayrı hikâyeyi, tepede bugün sürdürülen dilek geleneğini ve izin bilimsel açıklamasını bir araya getirdik. Kuzey Ege Efsaneleri serisinin ikinci yazısı.

Neden şeytan, neden sofra?

Şeytan Sofrası’nda volkanik kayalar ve aşağıda Ayvalık adaları

Tepenin adı iki ayrı soruya cevap bekliyor. Bir açıklama yalnızca biçime bakar: eski lav birikintilerinden oluşan tepe yukarıdan yuvarlak bir sofraya benzer, ucundaki uzun çukur da bir ayak izine. Ayvalık’ta anlatılan efsane ise iki kelimeyi tek bir hikâyede buluşturur ve bu hikâyenin merkezinde bir kadın vardır.

Penelope’nin sofrası

İllüstrasyon: tepeye kurulan uzun sofra ve sofradan uzaklaşan Penelope

Anlatılana göre bir zamanlar Ayvalık’ın Rum köylerinden birinde Penelope adında bir kadın yaşardı. Kilise onu dışlar, köylü de adını şeytana çıkarır; Penelope köyden uzaklaşıp bu tepeye yerleşir. Hikâyenin hangi yüzyılda geçtiği anlatıdan anlatıya değişiyor: kimi 1500’leri söylüyor, kimi yalnızca mübadeleden önceki Rum Ayvalık’ını.

Derken uzun bir kuraklık gelir, ardından kıtlık. Suç yine Penelope’ye kalır ve köylüler tepeye, onun peşine düşer. Penelope’nin cevabı beklenmedik olur: tepeye büyük bir sofra kurar. Açlıktan bitmiş köylüler sofrayı görünce onu unutur, sofraya oturur; Penelope de bu arada tepeden kaçar. Bir anlatımda olanları köylülere bir keçi çobanı haber verir. Tepe adını bu sofradan alır: şeytan dedikleri kadının sofrası.

Kayadaki ilk adım

İllüstrasyon: Penelope’nin kayada bıraktığı ayak izi

Efsanenin bir sürümü hikâyeyi kayaya bağlar. Penelope kaçarken attığı ilk adım öyle ağırdır ki kayada derin bir iz bırakır. Tepenin ucunda bugün gösterilen ayak izi işte bu adımdır: insan ayağından büyük, uzun ve derin bir çukur.

Şeytanın üç ayağı

Ayvalık’ta bu ize bağlanan bir hikâye daha var ve bu kez şeytan gerçekten şeytan. Cennetten kovulan şeytan yeryüzünde kendine yeni bir cennet arar, bastığı yerde iz bırakır. Bir anlatıya göre Zeus’un sütannesi İda, Zeus’u tehdit eden şeytanı bu topraklardan kovar. Kaçan şeytanın üç ayağından biri bu tepeye, biri Kazdağı’nın eteğine, biri de karşıdaki Midilli’ye basar. Başka bir anlatımda şeytanı kovan Selene’dir ve şeytan iki adım atar: biri burada, öbürü Midilli’de.

Bu sürüm izi tek bir tepeden çıkarıp Kuzey Ege’nin iki yakasına, Kazdağları’na ve Midilli’ye yayıyor.

Demir kafes, bozuk para, bez parçası

Ayak izinin üstündeki demir kafes ve parmaklıklara bağlanan bezler

Bugün iz, kayanın ucunda yarım silindir biçiminde bir demir kafesin içinde. Kafesin yanında güneş ışınları gibi açılan demir bir yelpaze ve “Ayak İzi” tabelası duruyor. Gelenler parmaklıkların arasından çukura bozuk para atıp dilek tutuyor; çukurun dibi yıllardır biriken paralarla dolu.

Kafese ve korkuluklara bez parçası, kurdele bağlamak da geleneğin parçası. Kaynakların çoğu kırmızı kurdeleden söz ediyor; bugün parmaklıklarda en çok beyaz bez görülüyor, arada kırmızılar. Anadolu’nun pek çok ziyaret yerinde ağaca bağlanan çaputun burada demir parmaklığa taşınmış hâli.

Bilim ne diyor?

Kafesin içindeki oyuk: lav kayasında doğal bir boşluk

Ayak izinin bir sahibi varsa o da volkan. Tepe, sönmüş bir volkandan kalan lav birikintilerinden oluşmuş. Soğuyan lavın içindeki gaz kabarcıkları kayada boşluklar bırakır; rüzgâr ve yağmur bu boşlukları yüzyıllar boyunca aşındırıp derinleştirir. Kayadaki uzun çukur da böyle bir oluşum.

Efsane ile bilim burada birbirini yalanlamıyor. Biri izin nasıl oluştuğunu, öbürü insanların yüzyıllardır ona neden para attığını anlatıyor.

Nasıl gidilir, ne zaman gidilir?

Şeytan Sofrası’ndan gün batımında lagün ve adalar

Şeytan Sofrası, Ayvalık merkezinin yaklaşık sekiz kilometre güneyinde; tepeye arabayla çıkılıyor. Yukarıda bir kafe ve seyir terasları var. Otopark ve giriş ücreti yıldan yıla değişti.

Tepe çok rüzgârlı; yaz akşamında bile yanınıza bir hırka alın. Gün batımı saatlerinde kalabalık oluyor, iyi bir yer için güneş batmadan en az yarım saat önce çıkın. Sonbahar ve kış akşamları çok daha sakin. Güneşin battığı nokta mevsime göre kayıyor ama manzara değişmiyor: Ayvalık’ın adaları, aşağıda lagün, uzakta Midilli.

Kafese bez bağlamak isterseniz yanınıza küçük bir kumaş parçası alın. Aynı gün rotaya Cunda Adası’nı ve Ayvalık çarşısını eklemek kolay.

Sık sorulanlar

Şeytan Sofrası adı nereden geliyor?
Efsaneye göre kilisenin dışladığı, köylünün “şeytan” dediği Penelope’nin kuraklıkta tepeye kurduğu sofradan. Bir başka açıklama tepenin yuvarlak sofraya benzeyen biçimini ve ucundaki ayak izine benzeyen çukuru gösterir.

Kayadaki ayak izi gerçek mi?
Çukur gerçek, ama bir ayağa ait değil. Tepeyi oluşturan eski lav birikintilerinde, gaz boşluklarının ve aşınmanın açtığı doğal bir oyuk.

Şeytan Sofrası’na ne zaman gidilir?
En çok gün batımı için gidiliyor. Kalabalıktan kaçmak isterseniz güneş batmadan yarım saat önce ya da sonbahar ve kış akşamları çıkın.

Hangi efsaneyi duymak istersiniz?

Kuzey Ege Efsaneleri, Assos’un et yiyen taşından sonra bu yazıyla sürüyor. Sıradaki efsanenin hangi yerin hikâyesi olmasını istediğinizi Instagram’da @kuzeyegeye’ye yazın. Ayvalık’ta kalınacak ve yenecek yerler için Ayvalık ve Cunda sayfamıza göz atın.

Kaynaklar: Habertürk, “Ayvalık Şeytan Sofrası’ndaki sır” (2026); Türkgün, “Balıkesir’in gizemli tepesi: Şeytan Sofrası’nın efsanevi hikâyesi” (2025); Yoldaolmak, “Ayvalık Şeytan Sofrası ve hikâyesi”; Enuygun, “Şeytan Sofrası hakkında merak edilenler”; Timeturk, “Şeytan Sofrası ve mitolojik hikâyesi” (2020). Efsane yerel anlatılardan derlendi; anlatımlar arasındaki farklar metinde belirtildi. Fotoğraflar: Wikimedia Commons, Ayşe-sude65 ve Alev Akdağ (CC BY-SA 4.0), Kadı (CC BY 4.0), Sinan Şahin (CC BY 3.0). İllüstrasyonlar: kuzeyegeye.

Keşfe devam

Buradan nereye?

Bölgeyi biraz daha tanı; ilgini çeken yerleri ve hikâyeleri takip et.