Kasım Gökyüzü: Leonid Meteor Yağmuru ve 24 Kasım Süper Ayı Kuzey Ege’den Nasıl İzlenir?

Kasımın gökyüzünde iki randevu var. 17’yi 18’ine bağlayan gece Leonid meteor yağmuru en yoğun hâline ulaşıyor; bir hafta sonra, 24 Kasım akşamı yılın en büyük dolunaylarından biri doğuyor. İkisi de çıplak gözle izleniyor, ikisi için de Kuzey Ege’nin ışıktan uzak kıyıları ve tepeleri iyi bir sahne.

Bu yazıda Leonid’in ne olduğunu, bu yıl hangi saatlerde bakmanız gerektiğini, nasıl izleyip fotoğraflayabileceğinizi anlattık; ardından beş izleme noktasını ve süper ay için üç yeri sıraladık.

Bu yazıda

1. Leonid nedir?

2. Bu yıl ne zaman bakmalı?

3. Aynı gece gökte başka neler var?

4. Nasıl izlenir?

5. Fotoğraf çekmek isteyenlere

6. Nereden izlenir? Beş nokta

7. 24 Kasım: süper ay

8. Sırada ne var?

9. Sık sorulanlar

Leonid nedir?

Her kasım Dünya, 55P/Tempel-Tuttle kuyruklu yıldızının yörüngesinde bıraktığı toz bulutunun içinden geçer. Kum tanesi kadar küçük parçacıklar atmosfere saniyede yaklaşık 70 km hızla girer ve sürtünmeyle yanar; gökte gördüğümüz kayan yıldızlar bunlar. Bütün izler gökyüzünün aynı noktasından, Aslan takımyıldızından çıkıyormuş gibi göründüğü için bu yağmura Leonid deniyor.

Tempel-Tuttle Güneş’in çevresini yaklaşık 33 yılda bir dolanıyor. Kuyruklu yıldızın geçişine yakın yıllarda Dünya yoğun bir toz şeridine denk gelirse “meteor fırtınası” yaşanabiliyor; 1833 ve 1966’da saatte binlerce meteor görülmüştü. Bu yıl böyle bir beklenti yok. Uluslararası Meteor Örgütü’ne göre normal bir yılda karanlık ve açık bir gökyüzünde saatte yaklaşık 15 meteor görülür.

Bu yıl ne zaman bakmalı?

Leonid kasımın büyük bölümünde aktif, ama en yoğun gece 17’yi 18’ine bağlayan gece. Uluslararası Meteor Örgütü zirveyi 17 Kasım 23.45 UT olarak veriyor; bu Türkiye saatiyle 18 Kasım 02.45 demek. Saatler Çanakkale için hesaplandı, Kuzey Ege genelinde birkaç dakika fark eder:

• 17.56: Güneş batıyor. Akşam saatlerinde gökte yarıdan biraz dolu bir Ay var; gökyüzü henüz tam kararmıyor.

• 00.24: Kaymaların çıktığı Aslan takımyıldızı doğudan yükselmeye başlıyor.

• 00.57: Ay batıyor, gökyüzü kararıyor.

• 02.00–06.15: En iyi zaman. Aslan takımyıldızı saat 03.00’te ufkun 28°, 05.00’te 50° üstünde; ne kadar yüksekse o kadar çok meteor görünür.

• 06.28: Şafak sökmeye başlıyor; gün 08.03’te doğuyor.

17–18 Kasım gecesi bulutluysa bir önceki ya da bir sonraki gece de deneyebilirsiniz; sayı biraz azalır.

Aynı gece gökte başka neler var?

Bu yılın Leonid gecesinde bir sürpriz daha var, hem de meteorların çıktığı Aslan takımyıldızının içinde: Jüpiter ve Mars aynı takımyıldızda, birbirine yalnızca 1,4° uzaklıkta. Bu, gökte yan yana dizilmiş yaklaşık üç dolunay genişliği. İkisi gece 00.33’te, Aslan takımyıldızıyla birlikte doğudan yükseliyor. Jüpiter gecenin en parlak noktası; hemen yanındaki kızıl ışık Mars. Aslan’ın en parlak yıldızı Regulus da onlara 4° uzakta.

Akşam saatlerinde güneydoğuda Satürn görünüyor; gece 04.04’te batıyor. Şafaktan önce, 05.23’te doğudan Venüs yükseliyor ve 06.30’da ufkun 12° üstünde gökyüzünün en parlak noktası oluyor. Yani gece boyunca meteorları beklerken dört gezegeni de çıplak gözle görebilirsiniz.

Nasıl izlenir?

• Teleskop ve dürbün gerekmez. Meteorlar gökyüzünün her yerinde görünür; geniş bir gökyüzü görmek, büyütmekten daha önemli.

• Işıktan uzaklaşın. Şehir ve köy ışıklarından birkaç kilometre uzak, doğusu açık bir yer seçin.

• Gözünüzü karanlığa alıştırın. Göz 20–30 dakikada alışır. Telefon ekranını kapatın, el feneri gerekiyorsa kırmızı ışık kullanın.

• Uzanarak izleyin. Bir mat ya da şezlong, battaniye ve sıcak bir içecek gecenin konforunu belirler.

• Kalın giyinin. Kasımda kıyıda bile gece sıcaklığı 9 °C civarına iner, tepelerde daha soğuktur.

• Sabırlı olun. Meteorlar düzenli aralıkla gelmez; birkaç dakika hiç görmeyip ardından art arda iki üç tane görebilirsiniz.

Fotoğraf çekmek isteyenlere

Meteor fotoğrafı biraz şans işi; ama doğru ayarla şansınızı artırabilirsiniz. Fotoğraf makinesini tripoda kurun, en geniş açılı lensi takın ve odağı elle sonsuza ayarlayın. Diyaframı en açığa (f/2.8 ya da daha açık) getirin, ISO 1600–3200 arası, pozlamayı 15–25 saniye arası deneyin. Makineyi Aslan takımyıldızının biraz yanına, ufkun bir parçası kadrajda kalacak şekilde çevirin ve aralıksız çekim moduna alın. Telefonlarda gece modu ve sabit bir destek, açık bir gecede yıldızları yakalamaya yeter.

Nereden izlenir? Beş nokta

Ekim’de Orionid için Gökçeada’da Yıldızkoy’u, Bozcaada’da Polente Feneri’ni, Babakale’yi, Adatepe’nin üstündeki Zeus Altarı’nı ve Ayvalık’ta Şeytan Sofrası’nı önermiştik; hepsi kasımda da geçerli. Bu kez beş yeni yer ekliyoruz.

Pateriça, Cunda

Cunda’nın kuzeyindeki koy ve yarımada. Zeytinlikler, Rumlardan kalma eski taş evler ve ışığı az bir kıyı. Ayışığı Manastırı da bu yarımadada; süper ay akşamı için de iyi bir seçenek.

Çataltepe, Cunda

Ada merkezine arabayla yaklaşık 20 dakika uzaklıktaki sakin bir plaj. Yazın kalabalıklaşan kıyı kasımda sessiz; çevresinde yapılaşma az.

Aydıncık, Gökçeada

Adanın güneydoğu ucunda, tuz gölüyle deniz arasında uzanan kumsal. Köylerin ışığından uzak; kasımda neredeyse bomboş. Gökçeada’ya feribotla gideceğiniz için hava durumunu ve sefer saatlerini önceden kontrol edin.

Kemikli Burnu, Gelibolu Yarımadası

Suvla Koyu’nu kapatan burun, Gelibolu Yarımadası Tarihi Alanı’nın içinde. Çevrede yerleşim yok; bir yanda Tuz Gölü, öbür yanda açık Ege. Gece yolu dikkatle sürün, burunda rüzgâra karşı kalın giyinin.

Evciler, Kazdağları

Bayramiç’e bağlı Evciler, Kazdağları’nın kuzey yamacında, Ayazmapınarı yolunda bir dağ köyü. Köyün ışıklarından birkaç yüz metre uzaklaşmak yeterli. Dağda gece sıcaklığı kıyıdan düşük; kasımın sonunda yolun durumuna da bakın.

24 Kasım: süper ay

Ay’ın Dünya çevresindeki yörüngesi hafif uzundur; Ay kimi zaman yaklaşır, kimi zaman uzaklaşır. Dolunay, Ay’ın Dünya’ya en çok yaklaştığı günlere denk gelince sıradan bir dolunaydan biraz daha büyük ve parlak görünür; buna süper ay deniyor. 24 Kasım akşamı Ay, Dünya’ya yaklaşık 360 bin km uzaklıkta olacak. Yılın en yakın dolunayı 24 Aralık’ta; ama kasım dolunayı da süper ay sayılıyor.

Ne zaman: Dolunay 24 Kasım 17.53’te tamamlanıyor. Ay 17.21’de kuzeydoğudan doğuyor, güneş 17.51’de batıyor: yarım saat boyunca ikisi birden gökte. Ay ufka yakınken en büyük ve en turuncu hâlinde görünür; o yüzden doğduğu ilk yarım saat en güzel an.

Nereden: Kuzeydoğusu açık herhangi bir yer yeter. Üç önerimiz:

• Assos: Assos’tan bakınca Ay, Kazdağları’nın üzerinden yükselir.

• Bozcaada: Deniz kenarındaki kalenin çevresi; Ay denizin üstünden doğar.

• Cunda, Pateriça: Ayışığı Manastırı’nın durduğu yarımada.

Fotoğraf çekecekseniz uzun bir lens (telefoto) kullanın ve Ay’ı bir tepe, kale ya da ağaçla aynı kareye alın; boyutunu en iyi böyle hissettirirsiniz.

Sırada ne var?

Kuzey Ege’nin gökyüzü takvimi aralıkta da dolu. 13’ü 14’üne bağlayan gece yılın en yoğun meteor yağmurlarından Geminid var; Ay o akşam ince bir hilal olarak erken batıyor, gece karanlık kalıyor. 24 Aralık’ta ise yılın Dünya’ya en yakın dolunayı doğuyor. İkisi için de bu yazıdaki noktalar geçerli.

Sık sorulanlar

Leonid’i görmek için teleskop gerekir mi?

Hayır. Meteorlar çıplak gözle izlenir; teleskop ve dürbün görüş alanını daralttığı için işe yaramaz.

Saatte kaç meteor görülür?

Karanlık ve açık bir gökyüzünde saatte 10–15 civarı. Şehir ışığında bu sayı birkaça iner.

Hangi yöne bakmalıyım?

Meteorlar Aslan takımyıldızından çıkıyormuş gibi görünür; bu takımyıldız gece yarısından sonra doğudan yükselir. Yine de gökyüzünün her yerinde görebilirsiniz; doğuya dönük, geniş bir gökyüzüne bakmanız yeterli.

17–18 Kasım gecesi bulutlu olursa ne yapmalı?

Bir önceki ya da bir sonraki gece de deneyin. Sayı biraz azalır ama yağmur birkaç gün sürer.

Süper ay çıplak gözle fark edilir mi?

Fark küçük ama ufka yakınken, özellikle bir tepe ya da yapının yanında Ay daha büyük görünür. En etkileyici an doğduğu ilk yarım saat.

Gökyüzünü nereden izliyorsunuz?

Çektiğiniz kareleri bize gönderin; en güzellerini paylaşalım. Bildiğiniz karanlık bir yer varsa yazın, bir sonraki listeye girsin.

Görseller temsilidir. Saatler Çanakkale için hesaplanmıştır.